فلورانس نایتینگل ،پرستار فداکار

 

فلورانس نایتینگل، ملقب به «بانوی فانوس»، در دوازدهم ماه می سال ۱۸۲۰ در شهر فلورانس ایتالیا چشم به جهان گشود. پدر و مادرش که انگلیسی بودند، دو سال اول ازدواج شان را به گشت و گذار در اروپا اختصاص داده بودند و دختر اول شان یک سال پیش از تولد فلورانس، در شهر ناپل به دنیا آمده بود. خانوادة فلورانس کوتاه زمانی پس از تولد وی به انگلیس بازگشتند. وقتی فلورانس ۵ ساله بود، پدرش ویلیام نایتینگل که تحصیل کردة کمبریج بود، در استان همپشایر منزلی خرید و شخصاً مسئولیت تعلیم و تربیت فرزندانش را عهده دار شد.

 

 

فلورانس زبان های یونانی، لاتین، فرانسه، آلمانی، ایتالیایی و نیز مباحث تاریخ، فلسفه و ریاضیات را نزد پدر فراگرفت. او از درس خواندن لذت می برد و تحت نفوذ پدرش به مطالعة آثار کلاسیک و کتاب مقدس علاقه مند شد. او با وجود کمیِ سن، به مسائل سیاسی نیز علاقة فراوان داشت.

 


اما آنچه بیش از همه فلورانس را مجذوب خود ساخت، ریاضیات بود. فلورانس در سال ۱۸۴۰ از والدینش خواهش کرد اجازه دهند به فراگیری این رشته بپردازد، اما مادرش چندان با این کار موافق نبود زیرا ریاضیات به عقیدة او رشتة مناسبی برای زنان نبود. بااین حال اصرار زیاد فلورانس سبب شد والدینش عاقبت با درخواست وی موافقت کنند، و بدین ترتیب فلورانس جوان به فراگیری مبحثی پرداخت که بعدها در حرفة پرستاری اش فوق العاده مؤثر واقع شد.

 

فلورانس از کوچکی خداوند را دوست داشت و کتاب مقدس را با دقت فراوان می خواند. به گفتة خودش، در روز هفتم فوریه سال ۱۸۳۷ درحالی که در یکی از پارک های اطراف منزل شان قدم می زد، احساس کرد صدای خدا را می شنود که او را به مأموریتی خاص فرا می خواند. اما تنها ۹ سال بعد بود که فلورانس دریافت این مأموریت چیست. او در نتیجة این دعوت الهی، بیش از پیش به مسائل اجتماعی روزگار خود علاقه پیدا کرد.

 

 

در سال ۱۸۴۵ از والدینش اجازه خواست در بیمارستانی مشغول کار شود تا از این طریق بتواند در زمینة پرستاری تجربه کسب کند. تا آن زمان، تنها تجربه اش در این زمینه، پرستاری و مراقبت از دوستان و بستگان بیمارش بود. اما والدین فلورانس به شدت با این تقاضا مخالفت کردند. در انگلستان اواسط قرن نوزده، پرستاری به هیچ وجه برای یک زن تحصیل کرده شغل مناسبی محسوب نمی شد.

 

پرستاران در آن زمان آموزش چندانی برای این کار نمی دیدند و عموماً به زنانی خشن، هرزه و بی سواد شهرت داشتند.

 

 

فلورانس چند سال بعد، یعنی در سال ۱۸۴۹ به اتفاق چند تن از دوستان خانوادگی اش از اروپا و سپس از مصر دیدن کرد. او در جریان این سفرها فرصت یافت تا از نزدیک با وضعیت بیمارستان های مختلف در این مناطق آشنا شود. در اوایل سال ۱۸۵۰ به عنوان کارآموز در بیمارستان سنت وینسنت دو پل در اسکندریة مصر که توسط کلیسای کاتولیک رم اداره می شد، مشغول کار شد. در ماه جولای همان سال، به آلمان و فرانسه رفت و در آنجا نیز مدتی داوطلبانه در بیمارستان های مختلف خدمت کرد. سپس در سال ۱۸۵۳ به لندن بازگشت و به طور افتخاری مدیریت بیمارستانی به نام «مؤسسه بانوان بیمار» را برعهده گرفت.

 

 

و اما کمتر از یک سال بعد، اتفاقی افتاد که باعث شد زندگی خدمتی فلورانس وارد مسیری کاملاً تازه شود. در سال ۱۸۵۴ کشورهای انگلیس، فرانسه و ترکیه به روسیه اعلان جنگ دادند و بدین ترتیب جنگ های کریمه آغاز شد. در یکی از این جنگ ها موسوم به «نبرد رود آلما» که در بیستم سپتامبر سال ۱۸۵۴ رخ داد، سپاهیان روسیه به سختی از سربازان انگلیسی شکست خوردند.

 

ارتش انگلیس نیز متحمل تلفات زیادی شد و به همین مناسبت، روزنامه تایمز به شدت از وضعیت اسفناک بهداشت در اردوگاه های نظامی انگلیس و کمبود امکانات پزشکی در ارتش انتقاد کرد. در پاسخ، سیدنی هربرت وزیر جنگ انگلیس که از دوستان فلورانس بود، طی نامه ای از او خواست پرستارانی را به بیمارستان های نظامی اردوگاه انگلیس در ترکیه ببرد و شخصاً بر کار ایشان نظارت نموده، به وضعیت بهداشت ارتش سر و سامان دهد. بدین ترتیب فلورانس در چهارم نوامبر سال ۱۸۵۴ به اتفاق ۳۸پرستار به اردوگاه نظامی سربازان انگلیسی واقع در حومة قسطنطنیه (استامبول امروزی) وارد شد.

 

 

 

فلورانس وضعیت بهداشت را در این اردوگاه بی نهایت رقت انگیز یافت. سربازان مجروح در شرایطی غیربهداشتی بر کف زمین رها شده بودند و در اتاق های عمل، معدود پزشکان اردوگاه نومیدانه می کوشیدند با وسائلی ابتدایی، آلوده و غیربهداشتی سربازان مشرف به موت را نجات دهند. بیمارستانِ اردوگاه پر بود از موش و ساس و شپش و وبا و تیفوئید در بین سربازان بیداد می کرد.

 

فلورانس با مشاهده این وضع، با عزمی راسخ و اراده ای خستگی ناپذیر تصمیم گرفت هر طور شده وضعیت موجود را دگرگون سازد. او با استفاده از دانش ریاضی اش، به محاسبه میزان مرگ و میر در بیمارستان پرداخت. آماری که تهیه کرد نشان می داد که ماهیانه از هر هزار نفر مجروح، ششصد نفر در نتیجه بیماری های مسری و عفونی جان می دهند.

 

 

اگر وضعیت به همین منوال ادامه می یافت و نیروهای جدید به طور مرتب جایگزین کشته شدگان نمی شدند، به زودی همان بیماری کافی بود تا کل ارتش انگلیس را از بین ببرد. بااین حال آمار و ارقام فلورانس چندان نزد فرماندهان ارتش خریدار نداشت. او به خاطر زن بودن پیوسته خود را با انواع و اقسام موانع، مشکلات و کارشکنی ها مواجه می دید.

 

از اخلال گری های مسئولان بیمارستان و بی اعتنایی مقامات نظامی گرفته، تا سرکشی پرستارانی که ناگزیر شد برخی را به خاطر میگساری و اعمال غیراخلاقی به انگلیس بازگرداند. اما فلورانس کسی نبود که تسلیم شود. در نتیجه تلاش های شبانه روزی او، میزان مرگ و میر سربازان تا ماه فوریه سال ۱۸۵۵ یعنی تنها سه ماه پس از ورود او به اردوگاه نظامی ترکیه، از ۶۰ درصد به ۴۲درصد کاهش یافت.

 

فلورانس با پولی که از انگلیس به همراه آورده بود، برای بیمارستان تجهیزات پزشکی خرید و برای سربازان میوه و سبزیجات و آب آشامیدنی سالم تدارک دید. بدین ترتیب میزان مرگ و میر در اردوگاه تا بهار آن سال کاهشی چشمگیر پیدا کرد و ۲/۲درصدشد. فلورانس همچون مادری از سربازان مجروح مراقبت می کرد.

 

او هر شب شخصاً فانوس به دست به تک تک بیماران اردوگاه سرکشی می کرد، و به همین جهت رفته رفته او را «بانوی فانوس به دست» لقب دادند. فلورانس تا این زمان به واسطة خدماتی که در بین سربازان انجام داده بود، در داخل انگلیس به شهرت و محبوبیت فراوانی دست یافته بود. اما او که هیچ گاه دوست نداشت در کانون توجه عموم قرار گیرد، در پایان جنگ های کریمه با اسمی مستعار به انگلیس بازگشت تا بتواند به دور از انظار همگان، تمام وقت و توجه خود را معطوف بهبود وضع سلامت سربازان نماید. در واقع در تمام مدتی که فلورانس در انگلیس بود، اکثر مردم تصور می کردند که او مدت ها پیش مرده است!

 

 

 

فلورانس در بازگشت از جنگ های کریمه متوجه شد که غیربهداشتی بودن وضعیت بیمارستان های نظامی تنها محدود به میدان جنگ نیست، بلکه در خود انگلیس نیز میزان مرگ و میر در میان سربازان۲۰ تا ۲۵ سال دو برابر بیشتر از افراد غیرنظامی بود. فلورانس با استناد به این آمار، بر ضرورت رعایت بهداشت در بیمارستان های نظامی و ایجاد اصلاحات اساسی در این زمینه، تأکید ورزید.

 

او موفق شد توجه ملکه ویکتوریا و پرنس آلبرت و نیز توجه نخست وزیر وقت لرد پالمرستون را نسبت به این موضوع جلب کند. فلورانس از آنان تقاضا کرد که اجازه دهند تحقیق رسمی در زمینة وضعیت بهداشت بیمارستان های نظامی صورت گیرد و در سال ۱۸۵۷ با این تقاضای او موافقت شد. بدین ترتیب، «مؤسسة سلطنتی تحقیق در مورد سلامت ارتش» تأسیس شد.

 

فلورانس در سال ۱۸۶۰ «آموزشگاه پرستاری نایتینگل» را در بیمارستان سنت توماس لندن تأسیس کرد. این آموزشگاه که اولین دانشکدة پرستاری در دنیا به شمار می رود، با ۱۰ دانشجو آغاز به کار کرد. هزینة تأسیس آن توسط «صندوق نایتینگل» تأمین شده بود که شامل هدایایی بود که مردم به هنگام خدمت فلورانس در جنگ های کریمه برای کمک به او جمع آوری کرده بودند.

 

این اولین دانشکده پرستاری در دنیا، بر دو اصل مهم استوار بود: یکی اینکه پرستاران حتماً باید به طور عملی در رشتة تخصصی خود آموزش می دیدند و دیگر اینکه موظف بودند نظم و انضباط و اصول اخلاقی را در هر شرایطی رعایت کنند. فلورانس نایتینگل با تأسیس این آموزشگاه موفق شد حرفة پرستاری را به حرفه ای آبرومند برای زنان تبدیل کند.

 

 

 

دامنة خدمات فلورانس روز به روز گسترش می یافت. او پس از چندی برای بهبود وضع سربازان انگلیسی در هند به آن کشور سفر کرد و خدمات مهمی در آنجا ارائه داد. به زودی دولت کانادا نیز از او دعوت کرد جهت سازمان دادن به وضع بهداشت و درمان در بیمارستان های نظامی این کشور، به آنجا برود. فلورانس در دوران جنگ های داخلی امریکا نیز مشاور دولت امریکا در امور مربوط به بهداشت سربازان بود.

 

فلورانس نایتینگل در سال های پایانی عمر خود به خاطر بیماری که در مدت خدمتش در کریمه بدان مبتلا شده بود، بستری بود و همین بیماری به تدریج باعث شد دیگر نتواند به عنوان پرستار انجام وظیفه کند. اما او کماکان در راه بهبود وضع بهداشت جامعه تلاش می کرد. از او بیش از ۲۰۰ کتاب، رساله و گزارش به جای مانده است که اکثراً در زمینه پرستاری است. یکی از این کتاب ها، « یادداشت هایی پیرامون پرستاری» نام دارد که در سال ۱۸۶۰ منتشر شد و اولین کتاب آموزش پرستاری در دنیا محسوب می شود. این کتاب تابه حال به بسیاری از زبان های دنیا ترجمه شده است.

 

 

فلورانس نایتینگل عمیقاً بر این باور بود که خدمت پرستاری او، دعوتی است از جانب خدا. او دعوت الهی خود را در این می دید که هر چه در توان دارد در راه بهبود وضع بهداشت و سلامت افراد جامعه به کار ببندد. فلورانس در بیمارستان ها به وضع روحانی بیماران نیز توجه فراوان داشت و پیام امید و محبت را به گوش سربازان بیمار می رساند. او به منظور انجام هر چه بهتر رسالت الهی خود، هیچ گاه ازدواج نکرد و پیوسته از انظار عموم دوری می جست تا بتواند در آرامش کامل، تمام وقت و نیروی خود را صرف خدمت به مردم کند.

 

 

 

خدمات فلورانس، نخستین تلاش سازمان یافته در جهت تسکین آلام جنگ بود. به پاس همین فداکاری ها، ملکه ویکتوریا در سال ۱۸۸۳ مدال سلطنتی «صلیب سرخ» را به وی اهدا کرد، که سازمان جهانی «صلیب سرخ» نام خود را از آن دارد. فلورانس نایتینگل در ۱۳ آگوست ۱۹۱۰ در سن نود سالگی درگذشت. این زن فداکار که عمری را وقف خدمت به بیماران کرد، در روزگاری که زنان برای پیشرفت در جامعه با موانع بسیار مواجه بودند، در دنیای زمان خود منشا تحولات عظیمی شد و به راستی در زمرة یکی از برجسته ترین شخصیت های قرن نوزده جای دارد.

 

 

 

   منابع: سلامت نیوز
ویکی پدیا

 

 
 
 

 



تاريخ : ۱۳٩۱/٤/٦ | ۳:٥۸ ‎ب.ظ | نویسنده : عصمت شادنام | نظرات ()
.: :.